Araştırmaya aşağıdaki
tabloda gösterilen illerde çalışan, yerli ve yabancı
ilaç firmalarına mensup toplam 540 tıbbi mümessil
alınmıştır. Anket, derinlemesine psikolojik görüşme ve
odak görüşmesi olmak üzere üç farklı araştırma
yöntemiyle hem niceliksel hemde niteliksel veriler
toplanmıştır. Bu makalede sadece başlıkta belirtilen
konuya ilişkin veriler ve bilgiler sunulacaktır.
Tablo 1: Araştırmaya
katılan tıbbi mümessillerin çalıştıkları illere göre
dağılımları.
.
Ankara
İstanbul
Kocaeli
Kırıkkale*
Çankırı*
Çorum*
Yozgat*
Kırşehir*
Toplam
Mümessil sayısı
189
230
23
19
20
19
13
17
540
Yüzde
35,0
42,6
4,3
3,5
3,7
3,5
2,4
3,1
100,0
*: Bu illerde görüşme yapılan tıbbi mümessillerin çoğunluğu
Ankara merkezli olarak çalışmaktadır. Haftada iki gün bu illerde
kalan günlerde Ankara merkezde çalışmaktadırlar.
Araştırmaya katılan tıbbi
mümessillerin 180'ni (%33,3) kadın, 360 (%66,7) erkeklerden
oluşmaktadır.
Araştırmaya katılan mümessillerin
oratalama yaşı 28,4±3,7 minimum yaş 22, maksimum yaş 40'dır.
Tıbbi mümessillerin oldukça genç ve dinamik bir yaş grubunda
olduğu görülmektedir.
Araştırmaya katılan mümessillerin
ortalama çalışma süresi 3,7±2,8, minimum çalışma süresi 0,5 yıl
(6 ay), maksimum çalışma süresi 12 yıldır. Mümessillerin
meslekteki ortalama çalışma süreleri pek çok mesleğe göre
oldukça kısa görünmektedir.
Araştırmaya katılan mümessillerin
240 (%44,4) yabancı firmalarda çalışmakta, 300 (%55,6) yerli
firmalarda çalışmaktadır.
Tablo 2 : Araştırmaya Katılan
Mümessillerin Eğitim Durumları
Mümessillerin Eğitim
durumları
Mümessil sayısı
Yüzde
Lise
32
5,9
Meslek lisesi
8
1,5
Fen fakültesi (biyoloji,
mikrobiyoloji ve diğer)
98
18,1
İşletme , ekonomi
61
11,3
Turizm yüksek okulu
43
8,1
Edebiyat fakültesi
41
7,8
Ziraat fak.
33
6,1
Kümya mühendisliği
31
5,7
İletişim fak.
15
2,8
Gıda mühen.
11
2,0
Maden fak.
11
2,0
İktisat
11
2,0
Su ürünleri
11
2,0
Jeoloji
10
1,8
Meslek Yük.Okulu
10
1,8
Güzel sanatlar
7
1,3
Antropoloji
5
0,9
Veteriner fak.
3
0,6
Toplam
540
100,0
Tıbbi mümessillerin %92'sinin
üniversite mezunu olduğu ortaya çıkmaktadır. Mümessillerin
bitirdikleri fakülteler açısından en fazla biyoloji bölümü
olmakla birlikte görüldüğü gibi hemen her tür fakülte mezununun
mümessillik yapabildiği ortaya çıkmaktadır. Bu durum muhtemelen
mümessil seçiminde bitirilen fakülteden çok sosyal ilişkisi
gelişmiş ve girişken olma özelliği gibi kriterlerin göz önüne
alınmasından kaynaklanabilir.
Tablo 3 : Toplam 540 tıbbi
mümessilin, "Bu mesleğin hoşunuza giden yönleri nelerdir?"
sorusuna verdikleri cevapların dağılımı.
Mesleğin hoşa giden
yönleri
Cevap sayısı
Yüzde
Değişik insanlar görmek
260
19,9
İnsan ilişkileri
230
17,8
Hareketli ve dinamik
olması
220
16,9
Temiz ve paralı iş
120
9,6
seviyeli ve eğitimli
insanlarla çalışmak
110
8,5
Kendini gerçekleştirme
imkanı
60
4,7
Değişkenlik (Durağan
olmaması)
60
4,7
Yeni şeyler öğrenmek.
50
3,9
İnsan psikolojisi ile
ilgili.
50
3,9
Hastalara dolaylı
hizmet.
30
2,4
Özgür çalışma ortamı
20
1,5
Kişisel gelişim
20
1,5
Rekabet
20
1,5
Araba verilmesi
10
0,8
Satışla ilgili olması
10
0,8
Uluslar arası firmada
çalışmak
10
0,8
Saygın bir meslek
10
0,8
Toplam cevap sayısı
1290
100,0
Mümessillik mesleğinin hoşa giden
yönlerine ilişkin verilen cevapların %55'i mesleklerinin
insanlarla ilişkili ve hareketli olmasıdır. Para verilen
cevaplar arasında %9,6'lık bir orana sahip iken, araba %0,8'lik
bir orana sahiptir. Saygın ve gözde bir meslek olması nedeniyle
hoşuna gitme oranı ise sadece %0,8'dir.
Mümessillerin, büyük kısmının
para ve araba gibi maddi olanakları belirtmekten çok,
mesleklerinin sosyal ilişkilere dayanmasını daha fazla öne
çıkardıkları görülmektedir. Bu durum bir anlamda doğruda
olabilir. Çünkü mümessil seçiminde sosyal yönü gelişmiş ve diğer
insanlarla görüşüp, konuşmaktan hoşlanan insanların seçilmesine
özen gösterildiği bilinmektedir.
Hareketli ve dinamik olmasını
belirtme oranı da yüksek bulunmuştur. Bu durum mümessillerin
daha çok genç ve dinamik bir yaş grubuna dahil olmalarından
kaynaklanabilir.
Tablo 4 : Toplam 540 tıbbi
mümessilin, "Bu mesleğin hoşunuza gitmeyen yönleri nelerdir?"
sorusuna verdikleri cevapların dağılımı.
Mesleğin hoşa gitmeyen
yönleri
Cevap sayısı
Yüzde
Stresli
151
18,9
Paramedikal çalışma
72
9,1
Gelecek belirsizliği
64
8,1
Kota ve satış baskısı
61
7,7
Eczacı kalfalarıyla
muhatap olma
50
6,2
Zor doktorlar
50
6,2
Herkesi memmun etme
zorunluluğu
48
6,0
Seyahat ve trafik
44
5,5
Satış
40
5,0
Emeğin karşılığını
alamama
33
4,1
Uzun mesai
32
4,0
Yorucu ve zor
31
3,9
Yoğun tempo
30
3,7
Rekabet
30
3,7
Kampanya çalışmaları
30
3,7
Mesleğin kötü görülmesi
12
1,5
Pazarın değişkenliği
11
1,4
İlacın etkisizliğini
duymak
10
1,3
Toplam cevap sayısı
799
100,0
Mesleğin hoşa gitmeyen yönlerinin
başında "stresli olması", "paramedikal çalışma", "geleceğinin
belirsiz olması", "kota yüksekliği" ve "satış baskısı"
gelmektedir.
Stres ve mesleğin hoşa gitmeyen
yönlerinin olumsuz etkilerine bağlı olarak, çok başarılı
mümessillerde bile bir süre sonra çalışma enerjisinin tükenmesi,
iş veriminin düşmesi ve mesleki tükenmişlik görülmesi
muhtemeldir.
Mümessillere mesleklerini
sevdirme ve çalışma verimlerini artırma açısından yukarda
belirtilen olumsuzlukların, özellikle stresin, nasıl
azaltılabileceği üzerinde düşünülmesi ve çözümler bulunması
yararlı olabilir.
Tablo 5 : Toplam 540 tıbbi
mümessilin, "Bu mesleğin sizi kaygılandıran yönleri nelerdir?"
sorusuna verdikleri cevapların dağılımı.
Mesleğin kaygı uyandıran
yönleri
Cevap sayısı
Yüzde
İş güvencesi yok,
geleceği yok, garanti yok
327
51,0
Sektörel küçülme
59
9,5
Meslek olarak
görülmemesi
46
7,2
Emekli olamamak
30
4,7
Personel değişimi çok
hızlı
23
3,6
Paramedikal talepler
22
3,4
Satış kaygısı
21
3,3
İleri yaşlarda temposu
kaldırılmaz
13
2,0
Yükselmek çok zor
13
2,0
Tükenmek
12
1,9
Rekabetin gittikçe
artması
11
2,7
Saygınlığın azalması
10
1,5
İlaç fiyatlarının
yükselmesi
10
1,5
Çok fazla efor
gereksinimi
10
1,5
Elden satışın azalması
9
1,4
Başarısızlığa tahammül
yok
9
1,4
Başarılı olamamak
9
1,4
Günübirlik yaşam
7
1,0
Toplam cevap sayısı
641
100,0
Meslekleri konusunda mümessilleri
en çok kaygılandıran konunun, gelecek belirsizliği ve iş
garantisinin olmaması gelmektedir. Gerçektende en fazla personel
sirkülasyonunun görüldüğü ve oldukça genç yaşta insanların
çalışmakta olduğu bir meslek görünümündedir. Bu durum
mümessilleri oldukça kaygılandırmakta ve çok muhtemelen de
streslerini artırmaktadır.
Belirli oranda iş güvencesinin
verilmesinin firmaya bağlılığı ve çalışma verimini ne oranda
artıracağının araştırılması yararlı olabilir.